فشار هوا
اولین بار در قرن هفدهم «توریچلی» ثابت نمود که هوا دارای وزن است و با اعلام وزن و فشار هوا فشارسنج جیوهای خود را در سال هزار و ششصد چهل دو اختراع نمود.
واحد فشار هوا : امروزه متداول ترین واحد مورد استعمال در مورد فشار اتمسفر میلی بار است فشار آتمسفر در 45 درجه عرض جغرافیایی و در هوای صفر درجه و در ارتفاع سطح دریا فشار بهنجار (Normalpressure) نامیده میشود و میزان آن برابر هزار و سیزده میلی بار (هفصد و شصد میلیمتر جیوه و دو بیست و نه صدم اینچ ستون جیوه) میباشد فشارهای بیشتر از این را فشار زیاد و فشار کمتر را فشار کم میگویند.
تغییرات قائم فشار جو : فشار جو با افزایش ارتفاع کاهش یافته و در ارتفاع پنج هزار متری به میزان نصف فشار سطح دریا میرسد.
جدول فشار x معیار اتمسفر در ارتفاعات مختلف
ارتفاع به کیلومتر
فشار به میلی بار
0
1013
1
900
2
795
3
700
4
616
جدول فشار x معیار اتمسفر در ارتفاعات مختلف
ارتفاع به کیلومتر
فشار به میلی بار
5
540
6
471
7
410
10
264
15
120
فشار اتمسفر به نسبت ارتفاع از سطح زمین کم میشود ولی هیچگونه رابطه سادهایی بین تغییرات فشار و ارتفاع وجود ندارد. به طور تقریبی میتوان گفت که فشار هوا در هر دویست و پنجاه و هفت متر ارتفاع به نسبت تصاعد هندسی با قدرمطلق یک سیام کاهش مییابد. بدین ترتیب فشار جو در ارتفاع دویست و پنجاه و هفت متری بالای زمین بیستونه سیام فشار در سطح دریا و در ارتفاع پانصدوپنجاه متری بیست و هشت سیام فشار در ارتفاع دویست وهفتاد وپنج متری است.
فشار اتمسفر با چگالی هوا ارتباط نزدیک دارد به این جهت به نسبت ازدیاد ارتفاع، فشار با آهنگ سریعتری کاهش مییابد از طرفی دیگر چگالی هوا ارتباط نزدیکی با درجه حرارت دارد و نتیجه ارتباط فشار هوا و درجه حرارت واضح است.
فشار هوا با نیروی جاذبه زمین نیز ارتباط دارد.
پراکندگی افقی فشار هوا : عرض جغرافیاییـ پراکندگی دریاها و خشکیها و اختلاف درجه حرارت نواحی مختلف کره زمین از عواملی هستند که در پراکندگی افقی فشار اثر میگذارند.
سیستم ناوه (Trough) : سیستم ناوه منطقهای کشیده و طویل از یک دستگاه جوی کم فشار است که در امتداد خط ناوه کمترین فشار وجود دارد در این سیستم هوای ابری و توأم بارندگیهای شدید و طولانی و همراه با گرد و خاک و یا تگرگ میباشد. معمولاً در سیستمهای فشار کم و ناوه به علت تجمع ذرات در سطح زمین و صعود تودههای هوا و در اثر عمل انبساط و سرد شدن، مقدار بخار آب موجود در هوا به حد اشباع و تراکم رسیده و تشکیل ابر و بالنتیجه تشکیل پدیدههای جوی از قبیل بارانـ برفـ بارانیخزدهـ تگرگ و غیره میدهد.
سیستم پشته (Ridge) : منطقهایی طویل و کشیده از یک دستگاه جوی پرفشاری است که در امتداد خط پشته بیشترین فشار جو وجود دارد. در این سیستم به علت فرونشینی یعنی نزول تودههای هوا از سطح بالای جو به سطح زمینی هوا گرم شده و در صورتی که ابری وجود داشته باشد تبخیر گردیده و هوا صاف میشود. به این جهت است که مناطق تحت نفوذ چنین سیستمهایی دارای اقلیم خشک و بیابانی است.
کمربدهای فشار در جهان ( Planetary Pressure Belts) : آرامگانهای استواییـ پرفشارهای جنب حاره (عرضهای اسب)ـ کمربندهای کمفشار جنب قطبیـ کلاهک پرفشار قطبی.
منبع: پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور